ستاد ویژه توسعه فناوری نانو

نانوراکتورهای مولکولی برپایه مولکول های طبیعی سیکلودکسترین

نانوراکتورها محفظه هایی با ابعاد نانومتری هستند که ازطریق محصور کردن مولکول های درگیر در واکنش، در فضایی کوچک و به مدت طولانی، پتانسیل زیادی برای بهبود تبدیل های شیمیایی و تولید نانوساختارها دارند. نانوراکتورها شامل انواع طبیعی وسنتزی می باشند. از نانوراکتورهای طبیعی می توان به سیکلودکسترین ها اشاره کرد. این مولکول ها به دلیل داشتن توانایی تشکیل کمپلکس های درهم جای با حفظ ویژگی های فیزیکی و شیمیایی مولکول های میزبان به عنوان نانوحامل های مولکولی در صنایع مختلف ازجمله: صنایع دارویی، غذایی، تکنولوژی -زیستی ، شیمیایی و صنایع آرایشی-بهداشتی مورد استفاده قرار می گیرند. این مقاله کاربرد سیکلودکسترین ها را به عنوان نانوراکتورهای مولکولی در واکنش های شیمیایی نشان می دهد.

 

1-مقدمه
سیکلودکسترین­ها (CD)، ماکرومولکول­هایی متشکل از واحدهای –D-αگلیکوپیرانوزیدی هستند که از طریق پیوند گلیکوزیدی (4و1)-α ساخته شده­ اند[1-5].  این واحدهای گلیکوپیرانوزیدی در ساختار فضایی صندلی شکلی قرار دارند و منجر به ساختاری دونات مانند شده­ اند (شکل a-1). گروه­های هیدروکسیل نوع دوم روی یک بخش مخروط ناقص و گروه­های هیدروکسیل نوع اول روی بخش مخالف این مخروط ناقص قرار گرفته­اندکه موجب آب­دوست شدن سطح خارجی می­شوند. داخل مخروط ناقص حلقه­ای از گروه­های اتری و هیدروژن­های غیر قطبی تشکیل شده­است؛ به همین دلیل داخل مخروط در مقایسه با خارج آن نسبتاً غیرقطبی است. این موارد باعث می­شود مولکولی داشته باشیم که محیط بیرونی آن آب­دوست بوده و می­تواند در آب حل شود و دارای حفره­ای غیر قطبی باشد که ماتریکسی آب­گریز به­وجود می­آورد  که باعث تشکیل کمپلکس­های درهم­جای می­شود [4, 6].

 

 2-راکتورهای مولکولی
راکتورهای مولکولی همانند ظرف­های واکنشی هستند که تجمع واکنش دهنده­ها را تحت تأثیر قرار داده و باعث تغییر خروجی واکنش های شیمیایی در سطح مولکولی می­شوند. همین کمپلکس­شدگی اغلب موجب تغییر مسیر واکنش اجزای کمپلکس شده می­شود [7]. تجمع تعدادی مولکول در کنار هم و تشکیل یک حفره برای انجام واکنش شیمیایی، یک نانوراکتور مولکولی را ایجاد می‌کند. گرچه طیف گسترده­ای از مولکول­ها در این گروه جای می­گیرند، اما می­توان همه­ی آن­ها را از نظر ساختاری در دسته­ی کپسول­ها[i]، میسل­ها[ii] یا وزیکول­ها[iii] جای داد. برهمکنش­هایی که منجر به تشکیل یک کپسول می­شوند به دو دسته­ی برهمکنش­های کووالانسی و غیرکووالانسی تقسیم می­شوند. سیکلودکسترین ها که مولکول­های طبیعی حفره دار هستند، با اتصال کووالانسی به مولکول­های دیگر، نانوراکتورهایی ایجاد می­کنند که می توانند به طور انتخاب پذیر واکنش­های مختلفی را انجام دهند [8]. این مولکول­ها استفاده از محیط آبی را برای ترکیبات آلی از طریق ایجاد کمپلکس درهم­جای تسهیل می­کنند. ویژگی منحصر به فرد راکتورهای مولکولی این است که در سطح مولکولی فعالیت می­کنند و باعث تغییر درنتایج واکنش می­شوند، به­طوری که نتایج، متفاوت از واکنش مشابه در حجم وسیع حلال می­باشد. این تغییر در نتایج بدون تأثیر در راکتورهای مولکولی است به­گونه­ای که همانند کاتالیست­ها عمل می­کنند.

2-1-راکتورهای مولکولی برای تغییر توزیع محصولات
یکی از بارزترین مثال­ها در زمینه راکتورهای مولکولی بر پایه سیکلودکسترین، تغییر در فضاگزینی واکنش ترکیب جای گرفته در کمپلکس از طریق محدودکردن دسترسی به آن است. در یک کار تحقیقاتی که توسط گروه برسلو و همکاران [iv] [9-11] انجام گرفت، تأثیر α و β-سیکلودکسترین در فضا گزینی واکنش برم دار شدن استانیلید 1 و آنیزول 4 در حضور پیریدینیوم دی کلرو برومات مورد بررسی قرار گرفت [12-15]. درغیاب سیکلودکسترین، استانیلید 1 در واکنش برم دار شدن شرکت کرده و مخلوطی از محصولات2و3 که به ترتیب پارا و ارتو می­باشند را با نسبت 44:56 تولید می­کند. زمانی که همین واکنش درحضور β-سیکلودکسترین –CD)β (اتفاق می­افتد، نسبت محصولات به 21:79 تغییر می­کند و درصورتی که از α-سیکلودکسترین –CD)α (استفاده شود، منجر به تشکیل ترکیب 2 به­عنوان تنها محصول قابل شناسایی می­شود. نتیجه مشابهی در مورد برم دار شدن آنیزول 4 مشاهده شد؛ زیرا در حضور سیکلودکسترین های α و β استانیلید 1 و آنیزول 4 به­گونه­ای جهت گیری می­کنند که موقعیت ارتو برای واکنش بسته باشد، در حالی که موقعیت پارا در دسترس عامل برم دار کننده قرار دارد (شکل -b1).

برم دار شدن 3-متیل آنیزول 7 بسیار غیر طبیعی است؛ زیرا در آن محصول مونو برمید 8 نسبت به مواد واکنش دهنده بسیار فعال تر بوده (به این معنی که گروه برم باعث فعال شدن سیستم نسبت به واکنش استخلافی آروماتیکی الکتروفیلی می­شود)، در نتیجه واکنش برای تولید محصولات دی برمید 9 و 10 ادامه می­یابد [15]. در این مورد سیکلودکسترین­ها از پیشرفت واکنش ممانعت به عمل آورده و از تشکیل محصولات دی برماید 9 و 10 جلوگیری می­کنند که این اثر در حضور β-سیکلودکسترین بیشتر است. از لحاظ طراحی روش برای سنتز محصول پارا برم دار ترکیبات 2 و 5 و همچنین محصول مونو برم دار 8 مزیت قابل ملاحظه در استفاده از سیکلودکسترین­ها  افزایش راندمان واکنش است (جدول1) و به همان اندازه میزان تولید محصولات جانبی واکنش کاهش می یابد و جداسازی واکنش در صورت استفاده از α-سیکلودکسترین بسیار آسانتر می­شود، به­طوری که دیگر نیازی به جداسازی ایزومر نیست. برتری دیگر در استفاده ازسیکلودکسترین­ها این است که باعث افزایش حلالیت ترکیبات 1 و 4 و 7 در آب می­شود و امکان استفاده از آب را که ارزان­تر و بی ضرر ترازحلال­های آلی است، فراهم می­کند. همچنین محلول آبی حاوی سیکلودکسترین می­تواند به دفعات مورد استفاده قرار گیرد که در آن فرآیند، مواد واکنش دهنده اضافه شده و سپس با حلال­های آلی استخراج می­شود و این چرخه ادامه می­یابد. با اینکه روش اشاره شده در بالا در تولید انتخابی ترکیبات 2 و 5 و 8 مؤثر است، اما این تأثیر وارده از سیکلودکسترین­ها تا حدودی مربوط به تجمع اتفاقی واکنش دهنده­ها می­باشد. با این وجود امکان کنترل تجمعات مولکولی از طریق اصلاح شیمیایی سیکلودکسترین­ها وجود دارد و به همین منظور سیکلودکسترین­ها به­عنوان داربست و الگو برای ساخت راکتورهای مولکولی مورد استفاده قرار گرفته­اند [7]. تأثیر مشابهی از سیکلودکسترین­ها در مورد واکنش رایمر-تایمن[v] فنول با کلروفرم مشاهده شده­است[9].

2-2-راکتورهای مولکولی برای تهیه مشتقات جدید
از سیکلودکسترین­ها به­عنوان نانوراکتور، در تهیه مشتقات کرومن با استفاده از 3 جزء تری فنیل فسفین، دی­آلکیل­استیلن­دی­کربوکسیلات و مشتقات 2-هیدروکسی بنزالدهید نیز استفاده شده است [16]. کرومن[vi] (بنزوپیران) یکی از هسته­های  ممتاز دارویی است که به­عنوان یک جزء ساختاری مهم در ترکیبات طبیعی شناخته می­شود که به­دلیل فعالیت­های بیولوژیکی از قبیل خاصیت ضد میکروبی، ضد قارچی، ضد سرطان و غیره بسیار حائز اهمیت است. یک ویژگی کلیدی مشتقات کرومن طبیعت چربی دوست آن­هاست که باعث می­شود، بتوانند به راحتی از غشای سلولی عبور کنند. واکنش بین پیش ماده­های 11 و 12 و 13 در حضور نانوحامل β-سیکلودکسترین در حضور آب منجر به تشکیل ترکیبات 14 و 15 می­شود (شکل2). واکنش تحت شرایط ملایم پیش رفته و هیچ واکنش جانبی مشاهده نمی­گردد. این روش به دلیل استفاده از آب در حضور نانوکاتالیست β-سیکلودکسترین و عدم استفاده از باز به­عنوان یک سیستم واکنشی سبز، بسیار مورد توجه بوده­است.

حد واسط 16 ممکن است در اثر افزایش تری فنیل فسفین 11 به دی متیل استیلن دی کربوکسیلات 12 در آب ایجاد شود و به­طور مستقیم توسط گروه هیدروکسیل اسید پروتونه گردد و حدواسط 18 را تولید کند. ترکیب مشتقات 2-هیدروکسی بنزالدهید با β-سیکلودکسترین فعالیت گروه­های کربونیل را به­دلیل پیوند های هیدروژنی بین مولکولی میان گروه­های هیدروکسیل β-سیکلودکسترین و اکسیژن گروه کربونیل مشتقات 2-هیدروکسی بنزالدهید را افزایش می­دهد. درنهایت نمک 18 به ایلید فسفر و ایلید فسفر به ترکیب 14 طی واکنش ویتیک[vii] درون مولکولی[viii] تحت رفلاکس تبدیل می­شود (شکل2). واکنش در غیاب β-سیکلودکسترین تحت شرایط یکسان بررسی شد ترکیب 14 به­دست نیامده، بلکه مخلوطی از پیش ماده­ها و مشتقات ارتو- وینیل 2-هیدروکسی بنزالدهید مشاهده گردید.

2-3-راکتورهای مولکولی برای افزایش سرعت واکنش­ها
سیکلودکسترین­ها همانطور که باعث تغییر مسیر واکنش می­شوند، تغییر سرعت واکنش­ها را نیز در پی دارند. برخی از سیکلودکسترین­هایی که به­عنوان راکتورهای مولکولی استفاده می­شوند، سرعت واکنش­ها را افزایش می­دهند [17-20]. ون اتن[ix] [17, 18] نشان داد که سیکلودکسترین­های طبیعی باعث افزایش سرعت هیدرولیز استرهای کربوکسیلات از طریق واکنش ترانس-استریفیکاسیون[x] شده ودر ادامه پیوند میان حد واسط سیکلودکسترین-استر شکسته می­شود. در سیکلودکسترین­های طبیعی تنها گروه­های عاملی گروه­های هیدروکسیل هستند، اما در سیکلودکسترین­های اصلاح شده دسته وسیعی از گروه­های عاملی در دسترس می­باشند. سیکلودکسترین­های حاوی گروه­های آمین و کربوکسیل می­توانند کاتالیست­های اسیدی و بازی را فراهم کنند. در مثالی که در شکل 3 آورده شده، متالو سیکلودکسترین 20 هیدرولیزفسفات تری استر 19 را پنج برابر می­کند [21].

2-4-راکتورهای مولکولی برای تجمیع کنترل شده مواد اولیه و واکنش دهنده
دسته وسیعی از فرآیندهای دیگر نظیر دیلز-آلدر[xi] [22-26] و حلقه زایی فوتوشیمیایی ]2+2[ توسط سیکلو دکسترین تحت تاثیر قرار می­گیرند [27-30]

2-4-1-معکوس کردن فضا گزینی  حلقه زایی نیتریل اکسید
در یک روش β- سیکلودکسترین برای تغییرفضاگزینی حلقه زایی نیتریل اکسید مورد استفاده قرار گرفت [31, 32]، ترکیب دوقطبی  نیتریل اکسید در واکنش حلقه زایی [3+2] با آلکن­ها و آلکین­ها که ترکیبات دوقطبی دوست  هستند شرکت می­کند تا ترکیبات ایزوکسازولین[xii]  و ایزوکسازول[xiii]  را به ترتیب تولید کند. در حضور ترکیبات دوقطبی دوست نامتقارن، احتمال تشکیل مخلوطی از ایزومرهای فضایی وجود دارد [33]. بر همین اساس آلکن­ها و آلکین­های تک استخلافی، ایزوکسازولین و ایزوکسازول استخلاف شده در موقعیت 5 را ایجاد می­کنند، اما در صورت استفاده از داربست های مولکولی β-سیکلودکسترین می­توان خروجی واکنش را تغییر داد. اتصال ترکیب دوقطبی دوست به سیکلودکسترین و در ادامه، ادغام سیکلودکسترین اصلاح شده و ترکیب آروماتیک نیتریل اکسید به­صورت یک کمپلکس درهم­جای باعث کنترل جهت­گیری ترکیبات دوقطبی و دوقطبی­دوست شده و درنتیجه منجر به تشکیل ایزوکسازولین و ایزوکسازول استخلاف شده در موقعیت 4 می­شود (شکل4).

سرعت واکنش در حضور β-سیکلودکسترین از طریق تشکیل کمپلکس به­طور قابل توجهی افزایش پیدا می­کند. این واکنش­ها به­طور مؤثری در آب و در دمای اتاق انجام می­شوند و شواهد حاکی از تشکیل کمپلکس درهم­جای است. زمانی که در شرایط مشابه از DMF[xiv] به جای آب استفاده شود، تشکیل کمپلکس مطلوب نبوده و تأثیر سیکلودکسترین کاهش می­یابد.

2-4-2-تحت تأثیر قرار دادن درصد تشکیل رنگ­های ایندیگویی
در مثالی دیگر از دیمر سیکلودکسترین- اوره به­عنوان راکتور مولکولی استفاده شده­است تا واکنش ایندوکسیل[xv] 34 و ایزاتین[xvi] 35 را برای ایجاد محصولات ایندیگو[xvii] 36 و ایندیروبین[xviii] 37 تحت تأثیر قرار دهد (شکل5) [34].

در شرایط بازی ترکیب ایندوکسیل استات 33 هیدرولیز شده و ترکیب 34 را ایجاد می­کند. ترکیب 35 در اثر اکسیداسیون ترکیب 34 و ترکیب 36 از طریق دیمریزاسیون اکسایشی آن حاصل می­شود. ترکیب 37 نیز می­تواند از طریق واکنش بین ترکیبات 34 و 35 ایجاد شود. مشتقات اوره [35] عموماً کنفورماسیونی با هندسه لازم برای واکنش ترکیبات 34 و 35 را فراهم می­کنند (شکل5). در نتیجه با انجام واکنش بین ترکیبات 34 و35 در حضور مشتقات اوره درصد تشکیل ترکیب 37 افزایش می­یابد (جدول2).

    
3-نتیجه گیری
نانوراکتورها محفظه­های نانومتری هستند که می­توان آن­ها را از ترکیبات مختلفی مانند مولکول­ها، درشت مولکول­های سنتزی و درشت مولکول­های زیستی تهیه کرد. در این ساختارها مواد اولیه و محصولات بین محلول و حفره­ی نانوراکتور مبادله می­شوند. سیکلودکسترین­ها از جمله مولکول­هایی هستند که می­توانند به عنوان داربست و الگو برای طراحی و ساخت راکتورهای مولکولی به کار روند. راکتورهای مولکولی به دلیل مزایایی نظیر امکان کنترل واکنش بسیار مورد استفاده قرار می­گیرند. این مولکول­ها با تغییر فضاگزینی توسط محدودیت دسترسی به موقعیت­های جانبی و همچنین توانایی انتخابگری در برهمکنش با ترکیبات مختلف باعث ایجاد تغییر در نتایج واکنش­های شیمیایی توسط تغییر توزیع محصولات، تولید مشتقات جدید، افزایش سرعت واکنش­ها و تجمیع کنترل شده مواد می­گردند. علاوه بر این­ها، راکتورهای مولکولی به­صورت مؤثری در آب و در دمای اتاق و در pH تقریباً خنثی فعال هستند که باعث می­شود بسیار مورد توجه قرار گیرند.

 

منابع

[1] K. Larsen, Large Cyclodextrins, J Incl Phenom Macro, 43 (2002) 1-13.

[2] W. Saenger, J. Jacob, K. Gessler, T. Steiner, D. Hoffmann, H. Sanbe, K. Koizumi, S.M. Smith, T. Takaha, Structures of the Common Cyclodextrins and Their Larger AnaloguesBeyond the Doughnut, Chem. Rev., 98 (1998) 1787-1802.

[3] H. Ueda, Physicochemical Properties and Complex Formation Abilities of Large-Ring Cyclodextrins, J Incl Phenom Macro, 44 (2002) 53-56.

[4] H. Namazi, A. Kanani, Investigation diffusion mechanism of β-lactam conjugated telechelic polymers of PEG and β-cyclodextrin as the new nanosized drug carrier devices, Carbohydrate Polymers, 76 (2009) 46-50.

[5] Y. Toomari, H. Namazi, Synthesis of supramolecular biodendrimeric β-CD-(spacer-β-CD) 21 via click reaction and evaluation of its application as anticancer drug delivery agent, International Journal of Polymeric Materials and Polymeric Biomaterials, 65 (2016) 487-496.

[6] A. Heydari, M. Iranmanesh, F. Doostan, H. Sheibani, Preparation of Inclusion Complex Between Nifedipine and Ethylenediamine-β-Cyclodextrin as Nanocarrier Agent, Pharmaceutical Chemistry Journal, 49 (2015) 605-612.

[7] C. Easton, S. Lincoln, Modified cyclodextrins: scaffolds and templates for supramolecular chemistry, Imperial College Press, 1999.

[8] D.M. Vriezema, M. Comellas Aragonès, J.A. Elemans, J.J. Cornelissen, A.E. Rowan, R.J. Nolte, Self-assembled nanoreactors, Chemical Reviews, 105 (2005) 1445-1490.

[9] R. Breslow, P. Campbell, Selective aromatic substitution within a cyclodextrin mixed complex, Journal of the American Chemical Society, 91 (1969) 3085-3085.

[10] R. Breslow, P. Campbell, Selective aromatic substitution by hydrophobic binding of a substrate to a simple cyclodextrin catalyst, Bioorganic Chemistry, 1 (1971) 140-156.

[11] R. Breslow, H. Kohn, B. Siegel, Methylated cyclodextrin and a cyclodextrin polymer as catalysts in selective anisole chlorination, Tetrahedron Letters, 17 (1976) 1645-1646.

[12] R. Chênevert, G. Ampleman, Chloration de l'acétanilide et de la benzanilide en présence des cyclodextrines et de l'amylose, Canadian journal of chemistry, 65 (1987) 307-310.

[13] M. Komiyama, H. Hirai, Selective syntheses using cyclodextrin as catalyst. 1. Control of orientation in the attack of dichlorocarbene at phenolates, Journal of the American Chemical Society, 105 (1983) 2018-2021.

[14] M. Komiyama, H. Hirai, Selective syntheses using cyclodextrins as catalyst. 2. The para-oriented carboxylation of phenols, Journal of the American Chemical Society, 106 (1984) 174-178.

[15] P.G. Dumanski, C.J. Easton, S.F. Lincoln, J.S. Simpson, Effect of cyclodextrins on electrophilic aromatic bromination in aqueous solution, Australian journal of chemistry, 56 (2003) 1107-1111.

[16] A. Ramazani, Y. Ahmadi, H. Aghahosseini, S.W. Joo, “β-Cyclodextrin nano-reactor”-catalyzed synthesis of 2 H-chromene-2, 3-dicarboxylates from in-situ-generated stabilized phosphorus ylides via intramolecular Wittig reaction in water, Phosphorus, Sulfur, and Silicon and the Related Elements, 191 (2016) 354-358.

[17] R.L. VanEtten, J.F. Sebastian, G.A. Clowes, M.L. Bender, Acceleration of phenyl ester cleavage by cycloamyloses. A model for enzymic specificity, Journal of the American Chemical Society, 89 (1967) 3242-3253.

[18] R.L. VanEtten, G.A. Clowes, J.F. Sebastian, M.L. Bender, The mechanism of the cycloamylose-accelerated cleavage of phenyl esters, Journal of the American Chemical Society, 89 (1967) 3253-3262.

[19] R. Breslow, S.D. Dong, Biomimetic reactions catalyzed by cyclodextrins and their derivatives, Chemical reviews, 98 (1998) 1997-2012.

[20] E. Rizzarelli, G. Vecchio, Metal complexes of functionalized cyclodextrins as enzyme models and chiral receptors, Coordination chemistry reviews, 188 (1999) 343-364.

[21] L. Barr, C.J. Easton, K. Lee, S.F. Lincoln, J.S. Simpson, Metallocyclodextrin catalysts for hydrolysis of phosphate triesters, Tetrahedron letters, 43 (2002) 7797-7800.

[22] D.C. Rideout, R. Breslow, Hydrophobic acceleration of Diels-Alder reactions, Journal of the American Chemical Society, 102 (1980) 7816-7817.

[23] D.D. Sternbach, D.M. Rossana, Cyclodextrin catalysis in the intramolecular Diels-Alder reaction with the furan diene, Journal of the American Chemical Society, 104 (1982) 5853-5854.

[24] H.-J. Schneider, N.K. Sangwan, Diels–Alder reactions in hydrophobic cavities: a quantitative correlation with solvophobicity and rate enhancements by macrocycles, Journal of the Chemical Society, Chemical Communications, (1986) 1787-1789.

[25] N.K. Sangwan, H.-J. Schneider, The kinetic effects of water and of cyclodextrins on Diels–Alder reactions. Host–guest chemistry. Part 18, Journal of the Chemical Society, Perkin Transactions 2, (1989) 1223-1227.

[26] D.L. Wernick, A. Yazbek, J. Levy, Ternary complexes and Diels–Alder reaction of cyclopentadiene in crystalline cyclodextrins, Journal of the Chemical Society, Chemical Communications, (1990) 956-957.

[27] T. Tamaki, T. Kokubu, Acceleration of the photodimerization of water-soluble anthracenes included by β-and γ-cyclodextrins, Journal of inclusion phenomena, 2 (1984) 815-822.

[28] T. Tamaki, T. Kokubu, K. Ichimura, Regio-and stereoselective photodimerization of anthracene derivatives included by cyclodextrins, Tetrahedron, 43 (1987) 1485-1494.

[29] J.N. Moorthy, K. Venkatesan, R.G. Weiss, Photodimerization of coumarins in solid cyclodextrin inclusion complexes, The Journal of Organic Chemistry, 57 (1992) 3292-3297.

[30] W. Herrmann, S. Wehrle, G. Wenz, Supramolecular control of the photochemistry of stilbenes by cyclodextrins, Chemical Communications, (1997) 1709-1710.

[31] M. AG, Easton CJ. Lincoln SF, Simpson GW. Chem. Commun, 1517 (1997).

[32] A.G. Meyer, C.J. Easton, S.F. Lincoln, G.W. Simpson, β-Cyclodextrin as a scaffold for supramolecular chemistry, to reverse the regioselectivity of nitrile oxide cycloadditions, The Journal of Organic Chemistry, 63 (1998) 9069-9075.

[33] C.J. Easton, C.M.M. Hughes, G.P. Savage, G.W. Simpson, Cycloaddition reactions of nitrile oxides with alkenes, Advances in Heterocyclic Chemistry, 60 (1994) 261-327.

[34] C.J. Easton, J.B. Harper, S.F. Lincoln, N, N′-Bis (6 A-deoxy-β-cyclodextrin-6 A-yl) urea as a molecular template in the formation of indigoid dyes, New journal of chemistry, 22 (1998) 1163-1165.

[35] C.A. Haskard, B.L. May, T. Kurucsev, S.F. Lincoln, C.J. Easton, Complexation of Methyl Orange and Tropaeolin 000 No. 2 by β-cyclodextrin dimers, Journal of the Chemical Society, Faraday Transactions, 93 (1997) 279-282.